O (re)Torno da Tradición. Buño

Continuamos a subir artigos do Lecer. Desta volta, para rachar un pouco a orde, subimos este publicado o 12-03-2010, algo máis recente. Este artigo foi o primeiro dunha serie sobre oleiros, que de feito aínda non rematamos. Recomendamos a quen lle interese o tema que faga unha visita a Buño e trate de meterse nun destes obradoiros, a cheirar a microhistoria que se agocha nos “cacharros” de barro. O artigo orixinal téndelo aquí ligado.

Fernando Cambón no seu torno

O (re)Torno da Tradición

Esta semana, os nosos bois lévannos outra vez de andaina pola nosa historia, e como noutras ocasións, viaxaremos ao pasado a través da terra, mais desta vez non a través da terra clasificada en unidades estratigráficas e retiradas, capa a capa polas pas dos arqueólogos senón da terra cocida; da arxila extraída nas barreiras e modelada nos obradoiros dos oleiros.

Esta entrega é a primeira dunha serie na que o noso De Lorean se coou nestes obradoiros para coñecer o labor destes artesáns coñecedores dun ancestral xeito de facer transmitido as máis das veces de pais a fillos dende a noite dos tempos e que forma parte da nosa herdanza. Non sei se debemos nomear esta herdanza, este patrimonio como inmaterial, xa que alguén dicía algo así como que o patrimonio inmaterial non é tal xa que por exemplo unha cantiga, no momento no que alguén a interpreta, materialízase. É dicir que malia que os coñecementos para realizar certa vasilla sexan inmateriais, a vasilla en si é material. Algo semellante expresou Deleuze falando de Francis Bacon. “É un erro crer que o pintor está fronte una superficie en branco, mais non é así…O pintor ten demasiadas cousas na súa testa, ao redor de si ou no seu obradoiro. Agora ben, todo aquilo que existe na súa testa ou ao redor del, está xa na tela, máis ou menos virtualmente, máis ou menos actualmente, antes de que comece o seu traballo”. Deixando estas reflexións que aburrirán até os meus bois, esta semana, visitamos o Obradoiro Cambón en Buño.

Fernando Cambón dando a forma inicial á peza

Buño: Os irmáns Cambón

Se cadra, Buño sexa o máis coñecido dos centros oleiros tradicionais aínda en activo, o que si é seguro é que se trata do de máis abondosa produción e o que conta con máis artesáns. Coñecemos a Fernando Cambón, grazas a Torrado, último soldado do Castelo de Vimianzo, lugar ao que Fernando traslada o seu obradoiro no verán para dar a coñece-lo seu labor aos visitantes. Fernando traballa xunta o seu irmán, David, que con trinta e tres anos, é o máis novo dos oleiros de Buño.

Este centro cerámico de Malpica é tachado por puristas de salón de ter abandonado a tradición, de facer pezas para turistas e soberbias deste tipo, o certo é que a maioría de oleiros, e os Cambón entre eles, combinan a tradición cunha continua procura da innovación pois cabe recordar que son artesáns, máis tamén empresarios e están suxeitos a esa lei que lle chaman da oferta e da demanda. O importante é que as formas tradicionais seguen a tornearse, non se perderon como ocorreu noutros centros e quen queira adquirir este tipo de pezas, vainas atopar.

Por outra banda, resulta curioso o concepto de tradición que se ten dende a posmodernidade, pois aos ollos de hoxe, pezas como as “queimadeiras” introducidas no século XX, considéranse tradicionais. É dicir, que a tradición que nos chega hoxe é froito de innovacións en distintos momentos. As pezas modernas, son tantas que xa a García Alén no seu La alfarería de Galicia, cústalle clasificalas pois en cada taller xorden ideas, ou máis ben, en moitos obradoiros, xorden ideas e noutros cópianse.

 

A cocedura e as feiras

Mais non son as formas o único que cambia, falando con Fernando, contábanos como recordaba ver cocer, de neno, nos antigos fornos comunais de leña, o que supuña todo un rito. A preparación do lume que adoitaba ser tarefa de mulleres, a colocación das pezas para o aproveitamento do espazo e conseguir unha cocción uniforme no que había verdadeiros expertos. Logo pasouse á colocación de fornos individuais nos propios obradoiros de tipo árabe, con característica forma de botella. Na actualidade cócese en fornos de propano ou eléctricos co aforro de tempo que supón.

De tódolos xeitos, na Feira de Olería Tradicional faise unha fornada á antiga usanza nun forno rehabilitado. Cambiou tamén a recollida do barro, antes da man dos mesmos artesáns, con pás e co procesamento posterior tamén de xeito manual, agora, unha telleira situada na barreira, encárgase de extraer, procesar e distribuír o barro, tanto o escuro, máis habitual coma o máis claro, chamado “lista”, empregado para as decoracións. Por suposto, tamén a distribución das pezas cambiou, antes, de feira en feira, cos burros cargados, agora, normalmente a través de encargos de tendas ou algunha feira especializada coma Alfaroleiros, no Concello de Oleiros.

Neste senso, os artesáns cos que falamos para a realización desta serie de artigos, sinaláronnos a importancia que tería a celebración dunha feira de olería tradicional en Compostela, sobre todo neste Ano Santo para dar a coñecer o seu oficio tanto a autóctonos como a visitantes. Dende aquí queremos animar as institucións á organización desta feira que con moi poucos cartos, daríalle asemade un valor engadido á visita a Compostela.

Tamén funcionaba moito un trazo propio de economías de subsistencia como é troco, tanto nas propias feiras como polas casas, cambiándose pezas por produtos do agro ou da matanza. Normalmente era a muller quen se encargaba da distribución. A muller tiña moita importancia na olería pese a que non torneaba, mais si realizaba tarefas”secundarias” ás veces moi duras. Esta situación tamén cambiou dende hai uns trinta anos da man de Carme Isabel, primeira muller de Buño que sentou no torno.

Algo que tamén cambiou é a solidariedade entre os artesáns pois, tal como nos contaban David e Fernando, cando se cocía nos fornos comúns, as fornadas eran individuais mais se a alguén lle ía para abaixo a fornada rompendo as pezas, algo que ocorría dun xeito máis ou menos cotián, entre os outros obradoiros, facíase unha colecta de pezas para que o que a perdera puidese facer outra fornada. Agora, as envexas agroman e malia que existe unha asociación, hai que andar con ollo, pois moitos viven de copiar pezas aos outros cando ven que funcionan.

Como vemos, Buño está dacabalo entre a innovación e a tradición, entre o “cacheleiro” e o “baleirapetos”. Mais certamente, a maxia de pousar un anaco de terra húmida nun torno e ver como a man do oleiro a vai subindo e modelando até darlle forma a unha xerra é a mesma hoxe que hai douscentos anos.

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

w

Conectando a %s

%d bloggers like this: