Domingo de Piñata

 Achégase o Entroido polo que recomendamos un destino para pasar esta festas cerca do Triángulo Máxico: A Xironda. Este artigo foi publicado orixinalmente no Lecer do día 21-06-2010

O Entroido

O noso De Lorean é un enxeño mecánico que tirado por bois nos permite desprazarnos no tempo. Normalmente viaxamos cara ó pasado a través dos restos que subsisten no presente para tratar de achegarnos un pouco ás sociedades que a produciron. Mais os vestixios do pasado non sempre se nos presentan a xeito de castros, igrexas ou pazos.

Ás veces estes vestixios teñen un carácter máis antropolóxico e teñen que ver con comportamentos ancestrais dos que é difícil establecer un comezo, un punto de inicio. Tal é o caso do Entroido que acaba de celebrarse en toda Galiza, nomeadamente o que ten lugar en Laza e os seus arredores que nos remiten a ritos que non están necesariamente relacionados coa cristiá loita de Don Carnal e Dona Cuaresma.

Nesta xeira non trataremos de establecer orixes ou estudar dun xeito académico este tema tan apaixonante como complexo, senón que o noso obxectivo, simplemente, é o de aproveitar este Domingo de Piñata para coñece-la realidade que atopamos nalgúns puntos da zona Sur da provincia de Ourense e animar a quen queira coñece-los de primeira man en vindeiros anos.Máscaras, cachucha, charangas, fariña, gaitas, bica, formigas e licor-café son algúns dos ingredientes que marcan o Entroido ourensán, aderezados con moitas ganas de esmorga.

O triángulo máxico

Desta volta, pois, os nosos bois levarannos por ese denominado Triángulo Máxico que semella unha especie de Triángulo das Bermudas no que moreas de persoas se perden nestas datas esvaecéndose a noción do espazo-tempo.

Laza convértese durante estes días centrais do Entroido nun campo de batalla no que as formigas se enfrontan aos homes, os peliqueiros a calquera que se interpoña no seu camiño e o viño e licor-café ao equilibrio dos asistentes.

Batalla campal na Franxa de Laza. Salvador Brun

 O propio escenario favorece o desconcerto, a confusión, pois a Praza da Picota, a principal de Laza, adaptada aos desniveis do terreo e que acolle nos seus socalcos a centos de persoas é un protagonista máis deste participativo Entroido. Catro rúas desembocan nela, o que supón catro flancos de ataque para os peliqueiros que aparecen, co seu sorriso perpetuo, por calquera deles. A confusión total dáse na Baixada da Morena, o luns de Entroido, entre toxos, fariña e formigas e os berros, empurróns e avalanchas que provocan na concorrencia.

Laza gábase de ser o máis antigo dos Entroidos galegos e o seu segredo de lonxevidade cecais sexa o de saber adaptarse aos tempos. Na Picota mestúrase a Galiza máis tradicional coa máis posmoderna. Os ancestrais látegos dos peliqueiros golpean traxes de superheroes trasnoitados, os toxos pican as cabezas de urbanitas filoenxebristas con gafas de pasta, a “Cabritinha” das charangas comparte espazo co Himno do Antigo Reino de Galiza que agroma dos foles das gaitas e o licor-café mestúrase coas botellas de dous litros de calimocho.

Mais tamén hai maxia fóra do Triángulo. O noso De Lorean recalou nas terras arraianas do pobo da Xironda, Concello de Cualedro. Trátase dun pobo que no Entroido recupera a toda a xuventude que ten dispersa pola Galiza. A Xironda viviu o seu esplendor cando a Raia separaba dúas realidades económicas e ringleiras de homes e gando a traspasaban de noite, polas montañas, buscando un suplemento ás economías de subsistencia.

A sorpresa: A Xironda 

A Xironda acolleunos con amabilidade no seu Entroido e queremos agradecer ós seus veciños, sobre todo a Carmen e Antonio, a Tito e ao Pelón que nos convidaran á súa verbena do domingo á noite a escoita-la orquestra Alkar e a comer dos seus chourizos, panceta e empanada e a beber do seu saboroso viño.

 Segundo nos contaban os veciños, A Xironda foi dos poucos sitios que non atendeu á prohibición da ditadura sobre o Entroido e seguían a poñe-las chocas e as máscaras de madeira como os seus antergos, mentres Atila pasaba por Galiza. Co decorrer do tempo, a tradición foi esmorecendo chegando a venderse os traxes antigos, xa en desuso, aos peliqueiros de Laza.

Aproximadamente a partir do 2000 comezou a recuperarse a tradición. O detonante foi a ancestral rivalidade co veciño pobo de Cualedro. Ao decatárense de que estes estaban copiando os antigos traxes xirondeses que quedaban, decidiron ser máis rápidos e xuntar cartos e esforzos para seren eles os recuperadores.

Hoxe en día contan cuns trinta traxes feitos ao xeito antigo coas correspondentes máscaras, asemade, a recuperación serviu finalmente para que os mozos do pobo ficaran nel no Entroido e non andasen pola noite, conducindo, dun lado a outro do Triángulo.

Peliqueiros en ringleira na Praza da Picota. Salvador Brun

O traxe e careta amítanse moito aos tradicionais de Laza, mais na Xironda chámanse Máscaras en troco de Peliqueiros. Tamén levan as chocas que fan soar ritmicamente co seu camiñar e látegos de coiro por se alguén se interpón na súa ruta.

Outro dos fitos importantes dos festexos xirondeses é a queima do Entroido, un boneco antropomorfo feito de palla de trigo e centeo que co seu enorme e ergueito falo alude, de seguro, a algún rito propiciatorio de fertilidade nas colleitas. Asemade, para a palla do Entroido, resérvase unha cantidade dos cultivos que se traballa, colleita e trilla dun xeito tradicional, manual, pois a máquina fai palla inservíbel para o boneco. A sementeira, a colleita e demais procesos dos cereais para face-lo Entroido festéxanse con xuntanzas e merendolas populares.

Seguindo a traza da Raia chegamos a Oímbra, onde tamén se celebra un peculiar Entroido no que a xente vai acompañada dunha charanga polas bodegas das casas na procura dun vaso de viño e algo para botar ao estómago, chourizo, empanada unha cunca de caldo ou chocolate con churros. A troula está asegurada nesta pequena poboación fronteiriza.

Nesta pequena xeira co noso De Lorean fixemos un percorrido polo Entroido ourensán alternativo, menos masificado mais igual de divertido e animado.

Agardamos animar aos lectores a facer unha andaina por estes pobos sudgalaicos onde serán acollido con calor a pesar do frío inverno. Para aqueles interesados, hai na Xironda unha Casa Rural, a Casa do Cruceiro, onde serán moi ben acollidos e terán un refuxio para o Entroido. Asemade, a Xironda está moi ben comunicada con Verín, Xinzo e Laza, polo que é posíbel escoller ou combinar un Entroido multitudinario ou un máis familiar e integrador.

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair /  Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair /  Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair /  Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair /  Cambiar )

w

Conectando a %s

%d bloggers like this: