Arquivo da categoría: Uncategorized

O patrimonio é noso

Vén de nacer unha nova criatura. Unha criatura que se todo vai ben irá medrando e medrando. Unha ferramenta moi útil para todos aqueles que traballamos ou nos interesamos polo Patrimonio Galego.

Trátase de patrimonio.net, un espaldarazo á creazón dunha gran asociación de Defensa do Patrimonio.

O proxecto pivota entre catro piares interrelacionados:

•Coñecer

•Divulgar

•Valorar

•Preservar

O grupo está aberto a todos os que queiran participar, tanto individuos como asociacións.

A tarefa inicial da Asociación é a de crear un Catálogo Social do Patrimonio co maior número posíbel de bens de calquera clase: arqueolóxicos, etnográficos, artísticos, etc…

Para isto contamos coa vosa participación xa que todos temos algo que aportar nesta gran tarefa. Todos poderemos introducir fichas de catalogación no web a partires do próximo Día das Letras Galegas

Patrimonio.net, supón a xuntanza de todos os que defendemos e amamos o patrimonio galego, supón subir un chanzo máis na laboura de asociacións, individuos e blogueiros que levan anos creando unha tendencia de valoración e respecto moitas veces oposto ás intencións institucionais. Patrimonio Social en Rede.

Hai un tempo sumabámonos á iniciativa de acender fachos de comunicación entre os diversos blogs para comunicarnos. Agora propoñemos acender entre todos un facho común para iluminar a cova na que se atopan moitos dos nosos bens máis prezados.

Para descubrir a proposta, entrade no propio web do proxecto, lede o post de Manuel Gago, pai da criatura, ou os lúcidos comentarios de Xurxo Ayán comparando dous modelos de xestión.


Corredoira Movie

Pasamos a vida na estrada. Tanto é a así que ás veces vemos a vida en clave de Road Movie, ou mellor de “Corredoira Movie”. Entre semana, por motivos laborais percorremos os concellos da provincia de Pontevedra. As fins de semana, por devoción, percorremos no De Lorean os recantos do país na procura de novas aventuras culturais coas que desfrutar e que logo tratamos de transmitir nestas páxinas.

Son escasos, pois, os días libres que ficamos na casa, en Compostela, pero os que quedamos son unha delicia. Compostela é unha excelente cidade para vivir, e para ser vivida. De feito consideramos o noso maior éxito o de poder vivir  nesta cidade.

Nós que somos composteláns de nacemento e non por casualidade, senón porque a nosa nai, coma un salmón remontou deliberadamente o Ulla para desovar en Compostela, tivemos sempre claro que queriamos voltar a esta cidade, alcanzar o grao de compostelán.

Os éxitos están no camiño, non na chegada, na forma, non no obxectivo, cousa que ás veces perdemos de vista nesta sociedade mourinhista, resultadista, na que a meta xustifica o camiño. O éxito está no xeito no que acadamos as victorias, non nas victorias en si mesmas.

Muller vendendo verduras na Praza de Abastos

Un dos maiores placeres que dá Compostela é o de erguerse pola mañán e ir á Praza de Abastos. Ir pasear entre os mellores produtos de Galiza, do mar e da terra. Pasear entre as robalizas de Arousa, as carnes da Ulloa ou os pementos de Arnoia e saborealos cos ollos e o nariz. Fitalos, preguntar, regatear, e se cadra comprar algo de peixe no posto das nosas amigas As Rianxeiras ou coller algo de carne no posto de Muñico.

Despois sentar a tomar un viño cerca da Praza, no Abastos ou en calquera outro sitio, quedar cun amigo, charlar, atoparse a un coñecido, improvisar un xantar ou quedar para  a noitiña para un cine, un teatro ou simplemente unha esmorga. Isto claro que se pode facer en calquera outra cidade, pero en Santiago é diferente, é compostelanear.

Normalmente identifícase Compostela co Casco Vello, pero o certo é  que existe unha dicotomía entre o Casco Vello e o Ensanche, de feito existe cáseque unha fronteira cultural.

Como habitantes do Ensanche, recoñecemos que a Zona Vella é incomparábel como marco. As ruelas, os pavimentos, os eixos perspetívecos que non por coñecidos deixan de sorprender, a pedra, sobre todo nos días chúmbeos que se confunde co ceo e tantas outras cousas.

Pero o Ensanche está últimamente a contraatacar. Ademais dos lugares de viñoteo, que están a deixar atrás aos do Casco Vello ensemismados no turismo, conta cos Cines Compostela, lugar polo que nos gusta caer de cando en vez. Trátase duns cines recentemente rexurdidos das súas cinzas e que compensan a incomodidade e pouca adaptación das súas salas cunha oferta pouco habitual que trata de ser alternativa a este concepto do “cinema familiar”.

De feito, é un dos sete cines que están a pasar Crebinsky en Galiza. O outro día achegámonos a vela. A sala estaba ateigada. Como dicía un amigo á porta –Home, se Crebinsky  non triúnfa en Compostela, mal asunto-.

O filme comeza cun excelente relato de animación que pon ao espectador en antecedentes dos avatares da parella de irmáns protagonista. O mini corto de animación serve ademais para introducir a dimensión Crebinski, un mundo de nenez, de  inocencia añorada.

Se ben a película adoece de certa falta de ritmo nalgún intre e se cadra dun guión un pouco máis desenvolto,máis traballado, na nosa opinión é un bo filme, un chanzo importante na escritura da historia do cinema en galego, sen dúbida o máis divertido.

Levándoo ao noso terreo o filme fala moi de esguello desa etapa da nosa historia que tanto nos gusta e á que xa lle dedicamos algunha xeira que é a da Febre do Wolfram en Galiza, acabada de rematar a Guerra Civil e no contexto da Mundial.

Embarcación condistintivos nazis fronte o porto de Marín. Arquivo familiar de J. García Trevisani

O filme, delirante de por si, amosa dun xeito disparatado, mais se cadra non moi distante da realidade, esa Galiza na que pululaban acorazados nazis e submarinos ingleses, no caso do filme americanos. Esa época na que o Réxime deixaba aos nazis explotar o noso wolfram para levar a cabo a súa paranoia colectiva do Terror.

Nesa clave temporal ten lugar a aventura de Feodor, Mijail e Mushka, na súa particular “Corredoira Movie” inevitablemente introspetiva, a nivel personaxe mais tamén a nivel comunidade.

Esa viaxe na que sen sabelo, van na procura da súa infancia, dunha infancia que quedou asolagada en Portomarín como tantas neneces que quedaron asolagadas polo soño gris dos que venceron a calquera prezo.

É un filme que fala da identidade, da procura da identidade a través de dous irmáns que están no mundo sen saber quen son, sen sequera preguntarse quen son porque son felices.

Dúas personaxes tenras, inocentes que nunca abandoaron a infancia e que viven alleos, no seu propio microcosmos, aos nazis, aos falanxistas e á Guerra Mundial,e que ademais, sen querer evitan que o Desembarco de Normandía deixase de ser tal e se producira en Galiza.

Todos somos un pouco Crebinsky. Os galegos de fóra de Galiza que se emocionan ao volver. Os galegos que tiveron que marchar da aldea e cada volta a ela ten algo de magnético. Mesmo nós, que simplemente nados en Compostela sentimos no desexo de vivir nesta cidade unha teima vital.

O filme remata cos dous irmáns á deriva sobre o baúl das súas lembranzas, da súa identidade. E quen de nós non estivo algunha vez á deriva?

Artigo publicado no Suplemento Lecer de onte

Unha xeira na Xironda

Artigo publicado no Lecer deste domigo. Grazas a Antonio, Carme, Pelón e Tito, e toda a Xironda

A Xironda é unha parroquia do concello de Cualedro situada a poucos quilómetros da Raia portuguesa. Achegámonos este ano para revisitar os amigos que fixemos o ano pasado. Igual que o ano pasado ficamos na Casa do Cruceiro, onde tan ben nos trataran Carme máis Antonio.

A intención deste ano era a de pasar uns días de lecer. Non tanto ir polos diversos entroidos sudgalaicos, senón máis ben descansar e visitar os múltiples recursos que ten a Xironda e máis a súa contorna. O incríbel Castro de San Millán e o de Saceda,a Peneda da Muller, o neveiro dos Monterrei, ou os antigos fornos comunais. A Xironda é máis que Entroido, é un sitio para visita en calquera momento do ano.

Laza: entre a tradición e a posmodernidade

En calquera caso non puidemos evitar achegarnos a Laza o Luns Borralleiro para que nos picaran co toxo e nos tiraran as formigas. Dende logo, que distancia máis grande entre este Entroido, explotado dun xeito xa masivo, e o Entroido por descubrir que se celebra na Xironda.

En Laza, vai perdendo a tradición á que lle gaña a decadencia. Por suposto, unha decadencia que tamén ten o seu encanto. Na Praza da Picota de Laza, mestúranse grupos dispares. Familias que levan as súas crías a coñecer un Entroido ancestral. Xanciños e Milhomes vindos dende todas as partes da Galiza. Guaperiñas urbanitas que tiran de Iphone para compartir retallos da súa vida, en tempo real. Rapazas acabadas de ser muller que se agarran a bidóns de calimocho que logo volverán á terra, será o Pachamama, acurrucadas nun portal mentres algún rapaz coa faciana volcánica de pus trata de meterlles man.

A Praza da Picota mentres se espera a que baixe a “Morena”, é un fervedoiro de todos estes actores, vixiados de preto polos peliqueiros que non dubidarán en mallar neles se interrompen o camiño. É unha festa moi wilderiana, na que os disfraces e o alcol precipitan os acontecementos. Historias anónimas debaixo das máscaras.

Falta pouco, este ano a Morena atrásase. A Picota ferve en litronas e calimochos que vai de man en man. Agroma a impaciencia. Algunha liorta que tira fariña. Baixa a Morena, ruído, toxos, formigas, máis fariña. Rebumbio.

A Xironda: Un Entroido de carallo 

Na Xironda tamén hai festa. O Trío Sevilla anima a velada. Entre canción e canción exhorta a Comisión para que conte con eles o ano que vén. Esperemos que non.

No centro da praza un enorme lume que leva case todo o Entroido aceso ilumina e quenta tanto os que levan moitos entroidos nas costas como aos novicios. Viño, chourizos, panceta e pantrigo, dan forzas para o baile. Cumbia mesturada con muiñeiras sae dos altofalantes da Sevilla.

Os mozos bailan mentres os maiores gozan ao seu xeito, sentados, vendo como bailan os mozos, recordando. Nun recanto, un rapaz faille as beiras a unha moza que xoga a non ter interese. Se cadra o lume as máscaras e a música, fai que agrome ese amor que se foi cociñando paseniño.

Sae a queimada, hai que tirarlle un grolo. Os diversos pasos do ritual do Entroido indican que a súa fin se aproxima. Hai que queimalo. Os rapaces van á praza do lado coller un enorme boneco de palla que fixeran nos días anteriores. Mide máis de tres metros e loce un enorme falo ergueito. Entre todos o levan á praza, fronte ao escenario do Trío Sevilla que por fin recolle.

O boneco do Entroido da Xirona, entre as lapas

O grande órgano xa lle foi cercenado e loce na man dun home encaramado ao boneco tumbado que o move no ar iniciando a poxa. As comadres comezan a poxar por ese gran carallote de palla. Ímolo papar todo– berran unhas poxantes. Risas xerais. No momento máis divertido da noite, as mulleres poxan e lánzanse chanzas unhas a outras. Os homes azuzan –Sei que non tés diso na casa, ou? Os pequenos rin, algúns porque entenden, outros contaxiados polo ambiente festivo. Finalmente sae en cincuenta euros.

Cóllese ao boneco e tírase ao lume. Ese lume que alumeou durante todo o Entroido, agora é o responsábel de acabar con el. A palla combuste rápido, fai moito fume.

Aai, Entroidiño! – láianse as máscaras convertidas en plañideiras O entroido marchou coma un ninja, entre unha nube de fume. O Entroido xa foi, ata o ano que vén. Volverase coller a palla.Volverase facer o boneco. O mozo volverá facer as beiras e os máis vellos aledaranse de levar un Entroido máis para o cadaleito.

O ano que vén volverá o Entroido. Onde o pasaremos? Na anónima Laza ou na familiar Xironda? Bebendo calimocho ou viño cosecheiro? As dúas son boas opcións. Depende do que procuremos.

Dende logo, se vamos a Laza, non podemos deixar de ir tomarlle o cabrito ou o cocido a Casa Elena, en Souteliño, a un par de quilómetros.

Do que non podemos deixarde facer na Xironda, falaremos na seguinte entrega.


O Prometido é Débeda

Tal e como dixemos, velaí subimos as cartas orixinais de Schapiro e Cook, así como as traducións. As traducións son do noso amigo e filólogo Javier Portela a quen agradecemos que lle dedicase parte do seu tempo. Por suposto, grazas tamén a Ana polas fotos.

Meyer Schapiro

 

Tradución

Estimada Sra Heimann

Moitas grazas pola súa carta ademais das fotografías. Estou realmente encantado de telas no meu poder xa que non vexo o manuscrito dende o ano 1931, e sorpréndeme moito tanto a calidade que teñen como o novidoso dos cadros. Non tiven a oportunidade de comparar as fotos con outros traballos pero creo que o Chartres ma.[1] foi realizado arredor, ou máis ben a comezos, dos anos vinte do século XII. En calquera caso o que máis me sorprende é que sexa tan antigo xa que eu tiña a idea de que as pinturas pertencían ó mesmo período ca portada[2]. Heille escribir de volta cando atope tempo para poñer a proba este razoamento e compare as fotos coas miniaturas datadas e os extractos do texto.

            Supoño que pasarán anos ata que poida volver visitar Souillac. Mentras tanto, non creo que sexa de interese saber se o gravado de Teófilo está incompleto ou se é unha obra en si. Sen embargo, fágame saber se atopa algo, ben sexa iconográfico ou estilístico, que arroxe un pouco de luz no caso de Souillac. Teño pensado facer o correspondente estudio da portada de Vézelay, que tiven a oportunidade de estudiar in situ o pasado Agosto.

            Tamén lle envío á mesma dirección unha copia do artigo de Silos. Como pode ver, foi publicado en decembro do 1939 na revista Art Bulletin, aínda que este número atrasouse seis meses.

Por favor, non dubide en acudir a min se precisa que lle busque calquera cousa por aquí, ou ben se quere que lle consiga fotos ou publicacións. Estarei encantado de serlle de axuda.

Atentamente,

Meyer Schapiro


[1]  ma.  refírese a manuscript aínda que a abreviatura que se utiliza é mc.

[2] Portal pode referirse a portada aínda que tamén pode ser pórtico.

 

Walter Cook

Tradución

8 de maio de 1940

Querida Sra. Heimann:

Recibín a súa carta do 22 de Abril, e quérolle dicir que lamento moito que polo momento as cousas non funcionaran como tiñamos pensado para que traballase aquí con nós no departamento de diapositivas. Francamente, a razón principal é que o Dr. Guido Schoenberger, que traballou con nós o ano pasado, non conseguiu atopar unha praza de profesor e polo tanto a miña obriga é proporcionarlle unha. Durante o ano pasado reorganizou completamente o sistema o que nos permitiu mellorar o departamento de diapositivas de tal maneira que agora sería realmente difícil traballar sen el. Así que agora, véxome na obriga de atopar máis fondos fóra da universidade que nos permitan financiar a súa estancia por un ano máis.

Aínda que non parece que haxa moita intención de que saían prazas aquí, eu pola miña parte farei todo o posible para recomendala no caso que saia algunha. Escribinlle unha carta falándolle de vostede ó Arquivo de Arte Cristiana de Princeton, pero como xa lle dixen non son demasiado optimista xa que non creo que habiliten ningunha praza para o próximo ano.

Quérome disculpar por non terlle respondido antes en referencia as fotografías de Beatus Apocalypse. Sinto ter que dicirlle que aquí, en Nova Iorque, non teño os negativos deses manuscritos Beatus . En cambio, poderá conseguir fotos de todos eles dun fotógrafo madrileño, Vicente Moreno, que vive no 9 da Praza das Cortes.

            Deséxolle o mellor,

            Atentamente,

Walter. W. S. Cook

Presidente


Domingo de Piñata

 Achégase o Entroido polo que recomendamos un destino para pasar esta festas cerca do Triángulo Máxico: A Xironda. Este artigo foi publicado orixinalmente no Lecer do día 21-06-2010

O Entroido

O noso De Lorean é un enxeño mecánico que tirado por bois nos permite desprazarnos no tempo. Normalmente viaxamos cara ó pasado a través dos restos que subsisten no presente para tratar de achegarnos un pouco ás sociedades que a produciron. Mais os vestixios do pasado non sempre se nos presentan a xeito de castros, igrexas ou pazos.

Ás veces estes vestixios teñen un carácter máis antropolóxico e teñen que ver con comportamentos ancestrais dos que é difícil establecer un comezo, un punto de inicio. Tal é o caso do Entroido que acaba de celebrarse en toda Galiza, nomeadamente o que ten lugar en Laza e os seus arredores que nos remiten a ritos que non están necesariamente relacionados coa cristiá loita de Don Carnal e Dona Cuaresma.

Nesta xeira non trataremos de establecer orixes ou estudar dun xeito académico este tema tan apaixonante como complexo, senón que o noso obxectivo, simplemente, é o de aproveitar este Domingo de Piñata para coñece-la realidade que atopamos nalgúns puntos da zona Sur da provincia de Ourense e animar a quen queira coñece-los de primeira man en vindeiros anos.Máscaras, cachucha, charangas, fariña, gaitas, bica, formigas e licor-café son algúns dos ingredientes que marcan o Entroido ourensán, aderezados con moitas ganas de esmorga.

O triángulo máxico

Desta volta, pois, os nosos bois levarannos por ese denominado Triángulo Máxico que semella unha especie de Triángulo das Bermudas no que moreas de persoas se perden nestas datas esvaecéndose a noción do espazo-tempo.

Laza convértese durante estes días centrais do Entroido nun campo de batalla no que as formigas se enfrontan aos homes, os peliqueiros a calquera que se interpoña no seu camiño e o viño e licor-café ao equilibrio dos asistentes.

Batalla campal na Franxa de Laza. Salvador Brun

 O propio escenario favorece o desconcerto, a confusión, pois a Praza da Picota, a principal de Laza, adaptada aos desniveis do terreo e que acolle nos seus socalcos a centos de persoas é un protagonista máis deste participativo Entroido. Catro rúas desembocan nela, o que supón catro flancos de ataque para os peliqueiros que aparecen, co seu sorriso perpetuo, por calquera deles. A confusión total dáse na Baixada da Morena, o luns de Entroido, entre toxos, fariña e formigas e os berros, empurróns e avalanchas que provocan na concorrencia.

Laza gábase de ser o máis antigo dos Entroidos galegos e o seu segredo de lonxevidade cecais sexa o de saber adaptarse aos tempos. Na Picota mestúrase a Galiza máis tradicional coa máis posmoderna. Os ancestrais látegos dos peliqueiros golpean traxes de superheroes trasnoitados, os toxos pican as cabezas de urbanitas filoenxebristas con gafas de pasta, a “Cabritinha” das charangas comparte espazo co Himno do Antigo Reino de Galiza que agroma dos foles das gaitas e o licor-café mestúrase coas botellas de dous litros de calimocho.

Mais tamén hai maxia fóra do Triángulo. O noso De Lorean recalou nas terras arraianas do pobo da Xironda, Concello de Cualedro. Trátase dun pobo que no Entroido recupera a toda a xuventude que ten dispersa pola Galiza. A Xironda viviu o seu esplendor cando a Raia separaba dúas realidades económicas e ringleiras de homes e gando a traspasaban de noite, polas montañas, buscando un suplemento ás economías de subsistencia.

A sorpresa: A Xironda 

A Xironda acolleunos con amabilidade no seu Entroido e queremos agradecer ós seus veciños, sobre todo a Carmen e Antonio, a Tito e ao Pelón que nos convidaran á súa verbena do domingo á noite a escoita-la orquestra Alkar e a comer dos seus chourizos, panceta e empanada e a beber do seu saboroso viño.

 Segundo nos contaban os veciños, A Xironda foi dos poucos sitios que non atendeu á prohibición da ditadura sobre o Entroido e seguían a poñe-las chocas e as máscaras de madeira como os seus antergos, mentres Atila pasaba por Galiza. Co decorrer do tempo, a tradición foi esmorecendo chegando a venderse os traxes antigos, xa en desuso, aos peliqueiros de Laza.

Aproximadamente a partir do 2000 comezou a recuperarse a tradición. O detonante foi a ancestral rivalidade co veciño pobo de Cualedro. Ao decatárense de que estes estaban copiando os antigos traxes xirondeses que quedaban, decidiron ser máis rápidos e xuntar cartos e esforzos para seren eles os recuperadores.

Hoxe en día contan cuns trinta traxes feitos ao xeito antigo coas correspondentes máscaras, asemade, a recuperación serviu finalmente para que os mozos do pobo ficaran nel no Entroido e non andasen pola noite, conducindo, dun lado a outro do Triángulo.

Peliqueiros en ringleira na Praza da Picota. Salvador Brun

O traxe e careta amítanse moito aos tradicionais de Laza, mais na Xironda chámanse Máscaras en troco de Peliqueiros. Tamén levan as chocas que fan soar ritmicamente co seu camiñar e látegos de coiro por se alguén se interpón na súa ruta.

Outro dos fitos importantes dos festexos xirondeses é a queima do Entroido, un boneco antropomorfo feito de palla de trigo e centeo que co seu enorme e ergueito falo alude, de seguro, a algún rito propiciatorio de fertilidade nas colleitas. Asemade, para a palla do Entroido, resérvase unha cantidade dos cultivos que se traballa, colleita e trilla dun xeito tradicional, manual, pois a máquina fai palla inservíbel para o boneco. A sementeira, a colleita e demais procesos dos cereais para face-lo Entroido festéxanse con xuntanzas e merendolas populares.

Seguindo a traza da Raia chegamos a Oímbra, onde tamén se celebra un peculiar Entroido no que a xente vai acompañada dunha charanga polas bodegas das casas na procura dun vaso de viño e algo para botar ao estómago, chourizo, empanada unha cunca de caldo ou chocolate con churros. A troula está asegurada nesta pequena poboación fronteiriza.

Nesta pequena xeira co noso De Lorean fixemos un percorrido polo Entroido ourensán alternativo, menos masificado mais igual de divertido e animado.

Agardamos animar aos lectores a facer unha andaina por estes pobos sudgalaicos onde serán acollido con calor a pesar do frío inverno. Para aqueles interesados, hai na Xironda unha Casa Rural, a Casa do Cruceiro, onde serán moi ben acollidos e terán un refuxio para o Entroido. Asemade, a Xironda está moi ben comunicada con Verín, Xinzo e Laza, polo que é posíbel escoller ou combinar un Entroido multitudinario ou un máis familiar e integrador.


Couto do Lobo: Un novo petróglifo que se lle escapaba ao catálogo

Artigo publicado en Galicia Hoxe, o pasado domingo 20-02-2011

Consumidos de Amor

O 14 de febreiro pasado festexouse o San Valentín. Data que dende hai uns anos as grandes áreas acordaron bautizar como Día dos Namorados, no marco dese conxunto de Xornadas do Consumismo que son o Día do Pai ou da Nai.

A crise do capitalismo que estamos a padecer os cidadáns aguza o enxeño. Sen dúbida. Este San Valentín máis que outros anos, se cadra percepción nosa, os comerciantes sacaron a artillería agardando tras o Nadal e a campaña Rebaixas un pequeño descanso na subida da gran montaña de principio de ano.

Cada tipo de comercio no seu o certo é que ninguén perdeu ripio. Pastelerías con larpeiradas especiais. Restaurantes con menús de namorados. Escaparates de librerías ateigadas de vermello e de títulos en plan 1001 citas de amor, uníanse aos clásicos Dillo cunha rosa ou á mítica caixa de bombóns. Merchandising do Amor. Todos querían un anaquiño do pastel de San Valentín.

Os arqueólogos, que non vendemos máis que fume, non tiramos proveito económico do Día dos Namorados. Se cadra incomodidade cun aumento do nivel condoniense, ese estrato superficial de carácter profiláctico que exhiben múltiples xacementos do país tan axeitados para que se craven algo máis que as frechas do Cupido.

Os xornalistas, por suposto, disputan as súas cotas con reportaxes de Namorados. Mentres escribimos soa de fondo dende unha canle estatal unha reportaxe na que se lle pregunta á xente pola rúa polos recordos do seu primeiro amor. Especialistas preguntados din que son lembranzas imborrábeis. Un arrecendo, unha palabra ou calquera cousa así fainos recordar esas sensacións que segundo din, virán con nós ao cadaleito.

Neste artigo desprazámonos a Mondariz e por mor desta reportaxe poñémonos a recordar. Na nosa infancia Mondariz era a casa da tía Elena, unha gran casa tradicional cun amplo terreo inzado de árbores froiteiras e que remata nun río do que nunca soubemos o nome, agora que o pensamos.

Lembranzas

Unha vez ao ano reuniámonos na súa adega toda a familia paterna. Gran familia, artellada por unha ducia de irmáns coas súas esposas e fillos. Agora netos. O fío condutor desta “xantanza” era a tortilla. Cada quen levaba unha tortilla ao seu xeito. Podédesvos imaxinar, unha sala chea de tortillas. Con cebola, sen cebola, con chourizo, con grelos, de cabaciño, paisana, con xamón… incluso algunha con unto. Logo tamén, por suposto, as especialidades familiares herdadas moitas delas da avoa María. As empanadillas da tía Elena. O bandullo da tía Marichu. O Flan da tía Elena. Se cadra, Orellas da miña nai, tan afamadas que nós, os de casa, poucas veces as papamos.

Os nosos recordos de infancia de Mondariz son, logo, os do arrecendo dunha tortilla ao quitarlle o aluminio, ou o dun pouco xamón acabado de cortar, o tremor do flan no prato ou o inicio da manía de quitarlle as pasas a todo o que as leve. Todo peneirado co gorentoso cheiro que chegaba dende fóra a herba fresca, con tintas da froita caída das árbores e un frescor fluvial que era o basso ostinatto desta sinfonía olfactiva.

O tempo pasa, e a nosa visión de Mondariz tamén. Agora xa sabemos que Mondariz non remata no valado da tía Elena. Que Mondariz é un concello peculiar, condicionado polo salutífero das súas augas, aproveitadas dende quen sabe cando. Mondariz é un concello de interior moi aberto ao exterior, acostumado a recibir xente de múltiples procedencias todos os anos. É tamén unha vila de segunda residencia da burguesía viguesa con casas verdadeiramente bonitas, herdeiras da arquitectura do mítico Balneario.

Castro de Mourelle

Mondariz: Mouerelle e Couto do Lobo

Mondariz é por suposto unha vila na que se moven cartos. Isto explica que nun concello de interior coma este e non na Coruña ou Santiago nin Ferrol estea unha particular tenda de moble antigo. La Victoriana. En pleno centro, cun gran almacén ao seu carón e especializada en deseño nórdico e industrial. Paga a pena unha visita malia que só sexa para botar un ollo na exposición, algo semellante a un Museo de Moble Antigo.

Pero ademais Mondariz está situado nunha contorna rica en Patrimonio. Se cadra non máis rica que outras, pero si ben explotado. Á parte do propio Balneario,ou a medieval Ponte da Cernadela, moi perto, xa en Ponteareas, están o Castro de Troña ou o mítico Castelo de Sobroso, a cuxo pé por certo, cómese moi ben, no “Rianxo”.

Troña leva a fama porque foi escavado e consolidado e por ser un posíbel oppidum, na zona lindeira de expansión deste tipo de poboados. Pero o outro día estivemos nun castro do Concello de Mondariz igualmente espectacular, ou máis.

Trátase do Castro de Mourelle, en Gargamala (que non é a muller do malvado dos Pitufos). O castro ocupa unha ampla superficie e conta cun gran sistema defensivo de gran complexidade. Os recintos son múltiples e convértese nun labirinto con abondosos foxos e parapetos que se cruzan e cortan.

De feito, o primeiro recinto, delimitado por foxos, podería ser unha castronela, unha sorte de corpo de garda, avanzado, moi pouco habitual nos castros galegos, se acaso cun paralelismo no Castro de Morgade, en Lugo. No interior do foxo que delimita un dos espazos superiores, cun terraplén duns dez metros, percíbese derrubo dunha muralla pétrea .

O castro cheira a oppidum, relacionado con Troña, pero diremos castro grande por non entrar en polémicas, dominando o curso do Río Xabriña que tributa ao Tea e ligado, seguramente, a actividades mineiras ou ao control das mercadorías resultantes, seguramente xa dende época prerromana.

En calquera caso o poboado tivo ocupación romana como denotan os anacos de tégula atopados en superficie.

Xa case marchando achegámonos a un penedo onde nos agardaba unha derradeira sorpresa. O penedo estaba insculturado con máis dunha decena de coviñas, nunha zona liminar do poboado e orientado ao Sureste.O castro, neste momento está ben rozado nun amplo sector por atoparse na zona de servidume dunha liña de alta tensión, polo que é un bo momento para visitalo.

Laxe de Couto do Lobo

Antes de marchar de Mondariz fomos con Rafael Rodríguez ver unha nova descuberta arqueolóxica en Mondariz. Trátase dun petróglifo que estaba sen catalogar. Bautizado como Couto do Lobo, lugar no que se atopa, Rafa empezou o proceso administrativo para catalogalo a través da Delegación de Cultura.

O arqueólogo pontevedrés atopouno ao facer o seguimento da obra dunha pista que se está facendo na zona. Revisando as laxas perto do camiño atopouna nun lugar no que o camiño vello, predecesor da nova pista, facía unha curiosa curva. Os motivos son cruciformes e semella posíbel que haxa máis na mesma laxe e circundantes, cubertas por maleza e musgo. Facendo unha limpeza da contorna, Mondariz podería valorar, se aparecesen máis insculturas, poñer en valor este elemento do seu patrimonio acabado de descubrir: O petróglifo do Couto do Lobo.

Ao paso que descubrimos a bisbarra bañada polo Tea, atopámonos con que é unha festa do Patrimonio. Unha Tea Party.

Laxe de Couto do Lobo, coas insculturas salientadas con Paint


Primeiro Asalto ao Castelo do Galiñeiro. Todo un éxito

No scribd superior, subimos un documento de carácter divulgativo sobre os valores patrimoniais do Monte Galiñeiro, nomeadamente da fortaleza tardorromana do seu cumio.

O motivo da redacción deste documento é concienciar sobre o negativo da estación de “muíños eólicos” proxectada para esta serra, tema do que xa temos comentado no blog. O motivo de penduralo no blog é para que calquera o poida ler, imprimir, reenviar, ou o que queira. Extender a arañeira. 

A campaña de divulgación e mobilización está en marcha. Onte, domingo 20 de febreiro, a Plataforma pola Protección da Serra do Galiñeiro, tiña organizada unha andaina popular. Unha das ideas, entre outras, era a de repartir unhas copias dete documento.

Dun xeito bastente optimista fixéronse unhas trescentas copias. Nin para empezar. Unha auténtica maré humana amosou o importante que é esta serra para a xente da contorna de Vigo e en xeral de toda Galicia. Unhas 1.500 persoas fixeron ficar pequena calquera expectativa de participación.

Todo un éxito. E unha toma de folgos e esperanza, pois con tanta xente mobilizada, semella complicado que unha administración non reflexione sobre o que pode ser prioritario.

Desgrazadamente, non houbo moito seguimento de medios. Aquí ligamos algunhas das reaccións.

En Galicia Confidencial

En Capítulo Cero

Dende o web da Plataforma pola Protección da Serra do Galiñeiro

O Faro de Vigo

En La Voz de Galicia